Архив метки: домбровые школы

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында) //Saryn art and science journal. №2 (15) 2017. – с. 6-17.

МРНТИ 18.41.91

К. Сахарбаева

Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (Алматы, Қазақстан)

 ҚАЗАҚ КҮЙШІЛІК МЕКТЕПТЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

 Түйін
Бұл мақалада сан ғасырлар қойнауынан саф алтындай дәстүрлі «Құйма-құлақ» әдісімен ауызша сақталған қазақ күйлерінің дамуы үдерісіндегі маңызды аспектілер қарастырылған. Олар күйлердің аңыз-әңгімелері және орындаушылық өнердегі дарынды күйшілердің деректері бойынша кезеңдеуге көмектесті. Осындай орындаушылық өнер арқылы жеткен деректер бойынша консерваторияда күйшілік мектептердің қалыптасуы, ғылыми ортаға енуі, оған еңбек сіңірген мамандар ізденісі сөз болады. А.Жұбанов ұстанымы мен жүйесі ізінде қалыптасқан қазіргі замандағы күйшілік мектептерінің саны мамандардың пайымдауынша он бір. Олар: 1) Батыс күйшілік мектебі – Құрманғазы, Дәулеткерей, Маңғыстау, Қазанғап, Дина өзара жеке бесеу; 2) Арқа күйшілік мектебі – Тәттімбеттен бастау алады; 3) Қаратау күйшілік мектебі – Сүгірден жалғасқан мұра; 4) Жетісу күйшілік мектебі – Байсеркеден; 5) Алтай – Тарбағатай-Бисембі; 6) Сыр бойы – Әлшекей, Мырза; 7) Қәзіргі заман күйшілік мектебі. Ұжымның музыкалық білім бағдарламасын дамытуы, репертуар жасақтауы, домбыра аспабын және өнерін ғылыми-зерттеушілік, оқу-әдістемелік арнаға кіріктіруі, күй өнерін насихаттауы, орындаушылық өнерді кемел үрдіске жеткізуі, домбыра өнері кәсіби түрде іргесін қалаған уақыттан бергі, болашақ рухани мұра иегерлерін дайындаудағы тығыз бірліктегі еңбек нәтижелері де айтарлықтай.

Тірек сөздер: күй, домбыра, күйшілік өнері,  күйшілік мектептері.

Аннотация
В данной статье рассмотрены важные аспекты в процессе развития казахских кюйев, веками передаваемых традиционно из уст в уста как бесценное наследие. Они включают: периодизацию кюйев при помощи легенд и исполнительского искусства. Обсуждаются становление школ кюйев в консерватории посредством исполнительского искусства, внедрение в научную среду и трудоемкие исследования специалистов. Согласно устоявшимся взглядам и систематизации А.Жубанова число школ искусства кюйя достигает одиннадцати. Среди них: 1) Западноказахстанская школа, восходящая к пяти выдающимся кюйши – Курмангазы, Даулеткерей, Мангыстау, Қазангап, Дина; 2) Аркинская школа, берущая начало от Таттимбета; 3) Каратауская школа – наследие Сугура; 4) школа Жетысу (Семиреченская) – от Байсерке; 5) Алтай-Тарбагатайская – от Бисемби; 6) Присырдарьинская – Алшекей, Мырза; 7) Современная школа искусства кюя. Развитие программ музыкального образования, формирование репертуара, научные исследования инструмента домбры и исполнительского искусства, чёткое направление учебно-методической деятельности, пропаганда искусства кюя, передача высоких традиций исполнительского искусства,  передача домбрового искусства как профессии, подготовка будущих носителей духовного наследия являются приоритетными задачами коллектива консерватории. 

Ключевые слова: кюй, домбра, искусство кюя, домбровые школы, школы искусства кюя.

Annotation
This article observes important aspects of development of Kazakh kyuis, which have been traditionally spread by word of mouth as an invaluable heritage. They include: periodization of kyuis with the help of legends and performing arts. The formation of the kuy schools in the conservatory via performing arts, introduction into the scientific environment and labor-intensive research of specialists are discussed. According to the established views and systematization of A. Zhubanov, the number of kuy art schools reaches eleven. Among them: 1) West Kazakhstan school, which goes back to five outstanding kuyshi – Kurmangazy, Dauletkerei, Mangystau, Kazangap, Dina; 2) Arka school, originating from Tattimbet; 3) Karatau school – the heritage of Sugur; 4) Zhetysu school – from Bayserke; 5) Altai-Tarbagatai – from Bisemby; 6) Syrdarya school – Alshey, Myrza; 7) Modern school of kuy art. The development of musical education programs, the formation of a repertoire, the research of the dombra instrument and performing art, the clear direction of educational and methodological activity, the propagation of kuy art, the transfer of high traditions of performing arts, the transmission of dombra art as a profession, the preparation of future bearers of spiritual heritage are the priority tasks of the conservatory teachers.

 Keywords: kuy, dombra, art of kuy, dombra schools, schools of kuy art.