Архив метки: күй

Надирбеков Ж. Элементы трехголосной домбровой музыки

Надирбеков Ж. Элементы трехголосной домбровой музыки // Saryn art and science journal №1 (18) 2018. — с. 16-25.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.85.

Ж. Р. Надирбеков 1
1Балхашский гуманитарно-технический колледж им. А.Мусина (Балхаш, Казакстан)

 ЭЛЕМЕНТЫ ТРЕХГОЛОСНОЙ ДОМБРОВОЙ МУЗЫКИ

 Аннотация
Автор статьи предлагает новый метод для анализа трехголосных домбровых кюев. По мнению автора, данный метод применим к кюям независимо от их локальной принадлежности, количества голосов, форм инструментов, количества струн и т.д. Трехчленная пространственная структура грифа является объективной данностью, которая позволяет не только создавать кюи, передавать «из уст в уста», но и помогает разобраться в структуре и форме произведения.
Четырехзонная структура грифа домбры, принятая ведущими казахстанскими кюеведами, является источником различных неразрешенных проблем. Это препятствует возможности сопоставлять произведения не только различных школ и стилей но и выявлению общих корней в инструментальной музыке близких по культуре, языку и традициям, народов.
В традиционном музыкальном обиходе употребление терминов опирается на названия частей шейки домбры (бас буын, орта буын и саға), что яляется объединяющим началом, которое своей древностью и бесспорностью роднит домбровые кюи всех регионов Казахстана. В настоящее время кюеведы сходятся во мнении, что зонный принцип музыкального мышления чужд для восточно-казахстанских кюйши. Поскольку разновидности домбр отличаются только количеством струн, то естественно предположить, что для двух и трехголосных кюев формообразующие элементы являются едиными. Данная статья посвящена обоснованию этого тезиса.

 Ключевые слова: парный строй, трехструнная домбра, бас буын, кюй, тетрахорд, токпе, шертпе.

 Ж. Р. Надирбеков 1
1 А. Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі (Балқаш, Қазақстан)

 ҮШДЫБЫСТЫ ДОМБЫРАНЫҢ МУЗЫКАЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРІ

 Түйін
Мақаланың авторы үш дауысты домбыра күйлерін талдауда жаңа әдісті қолдануға ұсыныс жасап отыр. Әдіс күйдегі дауыс санына, ішек санына, домбыра санына, күйлердің жергілікті ерешеліктеріне қарамастан қолдануға лайықталған. Мойнының үш аймақтық (регистрлік) құрылымы күйлерді шығаруға, «ауыздан ауызға» жеткізуге ғана емес, күйлердің құрылымын түсінуге көмектеседі.
Барлық күйтанушылар мойындаған төрт аймақтық домбыра шешілмейтін мәселелерге себеп болып тұр. Түрлі шығармашылық мектептердің, стильдердің, сонымен қатар мәдениет, тіл және дәстүрлері ұқсас халықтардың аспаптық музыка шығармаларын салыстыру арқылы ортақ тамырын анықтау қиын болып отыр.
Күйтанушылардың ортақ пікірі бойынша, Шығыс Қазақстан күйшілеріне аймақтық ойлау тән емес екен. Күнделікті өмірде дәстүрлі музыка терминдері домбыра мойнының бөліктерінің атауларына (бас буын, орта буын, саға) негізделген, бұл, сөзсіз, терминдердің ежелділігімен, даусыздығымен Қазақстанның барлық өңірлерінің күйлеріне біріктіруші принципі болып табылады. Домбыралардың айырмашылықтары тек ішек сандарында болғандықтан, күйлер формасын қалыптастырушы элементтері бірдей деп болжау табиғи заңдылық. Бұл мақала осы тезисті негіздеуге арналған.

Тірек сөздер: қос бұрау, үш ішекті домбыра, бас буын, күй, тетрахорд, төкпе, шертпе.

 Zh. R. Nadirbekov 1
1 A.Musin Balkhash Humanitarian Technical College (Balkhash, Kazakhstan)

 THE ELEMENTS OF THE THREE-PART DOMBRA MUSIC

 Abstract
The author applies a new method to analyze three-voiced dombra kuys. The method is applicable to kuys regardless their local affiliation, the number of voices, the shapes of dombra, the number of strings, etc. The three-dimensional structure of the neck is an objective given, which allows not only to compose kuys, to pass “word of mouth”, but also helps to understand the structure of the piece and the form.
Four-zone structure of the neck of the dombra, adopted by the leading kuys-researchers, is the source of endless and unsolvable problems, which doesn’t make it impossible to compare works of different schools and styles, but also to identify common roots in the instrumental music of people of similar culture, language and traditions.
Researchers are agreeing that the principle of musical thinking which is alien to Eastern-Kazakh kuyshi. In traditional music the use the terms is based on names of parts of the neck of the dombra (bas buyn, orta buyn and saga), this is the unifying principle which its antiquity and legitimacy should relate dombra kuys from all regions of Kazakhstan. Since dombras are differ only in the number of strings, it is natural to assume, that for two and three-voice kuys forming elements are the same. This article is devoted to the substantiation of this thesis.

 Keywords: pair formation, three-stringed domra, bas buyn, kuy, tetrachord, tokpe, shertpe.

Баяхунов Б. Домбровое двухголосие

Баяхунов Б. Домбровое двухголосие // Saryn art and science journal. №4 (17) 2017. – с. 12-29.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.85

 Б. Баяхунов1
1Независимый исследователь
Алматы, Казахстан

 ДОМБРОВОЕ ДВУХГОЛОСИЕ

 Аннотация
В статье рассматриваются свойства домбрового двухголосия в композиторском их понимании. В поле зрения автора голосоведение, интервалика, ладовость, некоторые особенности формообразования, а также отражение указанных моментов в академической музыке, обращённой к кюевой тематике. Несмотря на практический уклон статьи, затронута и научная проблематика. Научный материал по композиционным соображениям локализуется в сносках. Исследование отдельных фрагментов домбровой музыки дополнено анализом кюя Даулеткерея «Қос ішек», вызвавшего глубочайший интерес собирателя музыкального фольклора А. В. Затаевича и музыковеда П. В. Аравина. Продолжая эту линию преемственности, автор вносит новое в методику исследования музыки, осуществляя расшифровки аудиозаписей, объединяя вопросы теории и исполнительской интерпретации. Говоря о своеобразии голосоведения, Б. Баяхунов подчеркивает роль ладовой модальности и инструментализма. В этой научной позиции сказался опыт педагога, ориентированного в вопросах полифонии, оркестровки и композиции. Одна из его методических работ «Элементы полифонии в домбровых кюях» (1965) по-своему развивает тему, поднятую в свое время Б. Г. Ерзаковичем. Предпринятая Б. Баяхуновым апробация статьи выявила её полезность для композиторов, музыковедов и учащихся музыкальных учебных заведений.

Ключевые слова: домбровое двухголосие, кюй, голосоведение, исследования дмбровой музыки.

 Б. Баяхунов1
1Тәуелсіз зерттеуші
Алматы, Қазақстан

ДОМБЫРАДАҒЫ ҚОСДАУЫСТЫЛЫҚ

 Түйін
Бұл мақалада композитордың түсінігіндегі домбыраның қосдауыстылық қасиеттері қарастырылады.Автор дыбыстың, интервалдың, нәзіктіктің, пішін қалыптастырудың кейбір ерекшеліктерін, сондай-ақ академиялық музыкадағы бұл қасиеттердің күй пәндеріне бағытталған көріністерін назарға алады. Мақала практикалық бағытта жазылғанына қарамастан, автор кейбір аспектілерге деген көзқарасын білдіре отырып, ғылыми мәселелерге де ден қояды. Композициялық түсінік бойынша ғылыми материалдардың мазмұнын түсінуге сілтемелер берілген. Домбыралық музыканың бөлек фрагментерін зерттеу, фольклоршы A.В. Затаевич және музыкатанушы П.В. Аравиннің терең қызығушылығын тудырған Дәулеткерейдің «Қос ішек» күйін талдаумен толықтырылған. Бірізділікті сақтай отырып, автор музыканы зерттеп – танудың  әдіснамасына тың серпін енгізеді,ол дыбыстық жазбаларды айқындап, теория сұрақтарын және орындаушылық интерпретацияны біріктіруінде көрініс тапқан. Дауыстың өзіндік ерекшелігі туралы айта келе, Б.Баяхунов модальизм мен аспаптылық рөлін ерекше атап өтті. Бұл ғылыми позицияға полифония, оркестр және композиция мәселелері жөніндегі оқытушының мол тәжірибесі әсер еткені көрінеді. Оның «Домбырадағы полифонияның элементтері» атты әдістемелік еңбектерінің бірі (1965) Борис Г. Ерзаковичтің бір кездері көтерген тақырыбын өзінше дамытады. Б.Баяхуновтың мақаласы композиторлар, музыканттар және музыкалық білім беру мекемелерінің студенттеріне, музыка әлемінде пайдасы зор, құнды шығарма болып табылады.

 Тірек сөздер: домбырадағы қосдауыстылық, күй, дауыс алып жүру, домбыралық музыканы зерттеу.

 

 В. Bayakhunov1
1Independent researcher
Almaty, Kazakhstan

DOMBRA DOUBLE-VOICED TEXTURE

 Abstract
The article considers the properties of a double-voiced texture of Kazakh dombra kuys (pieces) from the composer’s point of view. The voice leading, intervals, modality, some features of form, as well as the reflection of these moments in academic music addressed to kuy are in the author’s sight. Despite the practical bias of the article, the scientific problems are also touched upon. Scientific material for compositional reasons is localized in footnotes. The study of individual fragments of dombra music is supplemented by an analysis of Dauletkerei’s Qos іshek kuy, which aroused the deepest interest of the collector of musical folklore A. Zataevich and musicologist P. Aravin. Continuing this line, the author introduces a new method in the study of music, carrying out transcripts of audio recordings, combining questions of theory and performance interpretation. Speaking about the originality of the voice, B. Bayakhunov emphasizes the role of modalism and instrumentalism. This scientific position was influenced by the experience of a teacher oriented in matters of polyphony, orchestration and composition. One of his methodical works “Elements of polyphony in dombra kuys” (1965) in his own way develops the theme raised in his time by B. G. Erzakovich. The approbation of the article undertaken by B. Bakhakhunov revealed its usefulness for composers, musicologists and students of musical educational institutions.

 Key words: dombra double-voiced texture, kuy, voice leading, studies of dombra music.

 

 

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында) //Saryn art and science journal. №2 (15) 2017. – с. 6-17.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.91

К. Сахарбаева

Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (Алматы, Қазақстан)

 ҚАЗАҚ КҮЙШІЛІК МЕКТЕПТЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

 Түйін
Бұл мақалада сан ғасырлар қойнауынан саф алтындай дәстүрлі «Құйма-құлақ» әдісімен ауызша сақталған қазақ күйлерінің дамуы үдерісіндегі маңызды аспектілер қарастырылған. Олар күйлердің аңыз-әңгімелері және орындаушылық өнердегі дарынды күйшілердің деректері бойынша кезеңдеуге көмектесті. Осындай орындаушылық өнер арқылы жеткен деректер бойынша консерваторияда күйшілік мектептердің қалыптасуы, ғылыми ортаға енуі, оған еңбек сіңірген мамандар ізденісі сөз болады. А.Жұбанов ұстанымы мен жүйесі ізінде қалыптасқан қазіргі замандағы күйшілік мектептерінің саны мамандардың пайымдауынша он бір. Олар: 1) Батыс күйшілік мектебі – Құрманғазы, Дәулеткерей, Маңғыстау, Қазанғап, Дина өзара жеке бесеу; 2) Арқа күйшілік мектебі – Тәттімбеттен бастау алады; 3) Қаратау күйшілік мектебі – Сүгірден жалғасқан мұра; 4) Жетісу күйшілік мектебі – Байсеркеден; 5) Алтай – Тарбағатай-Бисембі; 6) Сыр бойы – Әлшекей, Мырза; 7) Қәзіргі заман күйшілік мектебі. Ұжымның музыкалық білім бағдарламасын дамытуы, репертуар жасақтауы, домбыра аспабын және өнерін ғылыми-зерттеушілік, оқу-әдістемелік арнаға кіріктіруі, күй өнерін насихаттауы, орындаушылық өнерді кемел үрдіске жеткізуі, домбыра өнері кәсіби түрде іргесін қалаған уақыттан бергі, болашақ рухани мұра иегерлерін дайындаудағы тығыз бірліктегі еңбек нәтижелері де айтарлықтай.

Тірек сөздер: күй, домбыра, күйшілік өнері,  күйшілік мектептері.

Аннотация
В данной статье рассмотрены важные аспекты в процессе развития казахских кюйев, веками передаваемых традиционно из уст в уста как бесценное наследие. Они включают: периодизацию кюйев при помощи легенд и исполнительского искусства. Обсуждаются становление школ кюйев в консерватории посредством исполнительского искусства, внедрение в научную среду и трудоемкие исследования специалистов. Согласно устоявшимся взглядам и систематизации А.Жубанова число школ искусства кюйя достигает одиннадцати. Среди них: 1) Западноказахстанская школа, восходящая к пяти выдающимся кюйши – Курмангазы, Даулеткерей, Мангыстау, Қазангап, Дина; 2) Аркинская школа, берущая начало от Таттимбета; 3) Каратауская школа – наследие Сугура; 4) школа Жетысу (Семиреченская) – от Байсерке; 5) Алтай-Тарбагатайская – от Бисемби; 6) Присырдарьинская – Алшекей, Мырза; 7) Современная школа искусства кюя. Развитие программ музыкального образования, формирование репертуара, научные исследования инструмента домбры и исполнительского искусства, чёткое направление учебно-методической деятельности, пропаганда искусства кюя, передача высоких традиций исполнительского искусства,  передача домбрового искусства как профессии, подготовка будущих носителей духовного наследия являются приоритетными задачами коллектива консерватории. 

Ключевые слова: кюй, домбра, искусство кюя, домбровые школы, школы искусства кюя.

Annotation
This article observes important aspects of development of Kazakh kyuis, which have been traditionally spread by word of mouth as an invaluable heritage. They include: periodization of kyuis with the help of legends and performing arts. The formation of the kuy schools in the conservatory via performing arts, introduction into the scientific environment and labor-intensive research of specialists are discussed. According to the established views and systematization of A. Zhubanov, the number of kuy art schools reaches eleven. Among them: 1) West Kazakhstan school, which goes back to five outstanding kuyshi – Kurmangazy, Dauletkerei, Mangystau, Kazangap, Dina; 2) Arka school, originating from Tattimbet; 3) Karatau school – the heritage of Sugur; 4) Zhetysu school – from Bayserke; 5) Altai-Tarbagatai – from Bisemby; 6) Syrdarya school – Alshey, Myrza; 7) Modern school of kuy art. The development of musical education programs, the formation of a repertoire, the research of the dombra instrument and performing art, the clear direction of educational and methodological activity, the propagation of kuy art, the transfer of high traditions of performing arts, the transmission of dombra art as a profession, the preparation of future bearers of spiritual heritage are the priority tasks of the conservatory teachers.

 Keywords: kuy, dombra, art of kuy, dombra schools, schools of kuy art.

Тілепбергенов А. Қазақ ұлт аспаптар оркестрі дирижерлары арасындағы Айтқали Жайымовтың шығармашылық ерекшелігі

Тілепбергенов А. Қазақ ұлт аспаптар оркестрі дирижерлары арасындағы Айтқали Жайымовтың шығармашылық ерекшелігі // Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы хабаршысы – Вестник Казахской национальной консерватории имени Курмангазы. №2 (11) 2016. – с.60-64.

ӘОЖ 781.7(512.122):785.1

Абылай ТІЛЕПБЕРГЕНОВ

Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы

 ҚАЗАҚ ҰЛТ АСПАПТАР ОРКЕСТРІ ДИРИЖЕРЛАРЫ АРАСЫНДАҒЫ АЙТҚАЛИ ЖАЙЫМОВТЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІГІ

Түйiн:

Бұл мақалада Айтқали Жайымовтың композиторлық және дирижерлық шығармашылығы мен Қазақ ұлт аспаптар оркестрі және жеке домбыраға арналып жазылған «Отпан тау» концерттік күйіне талдау жасалған.

 Тірек сөздер: халық музыкасы, күй, ұлт-аспаптар оркестрі, дирижер, партитура, интерпретация.

Ключевые слова: народная музыка, кюй, оркестр народных инструментов, дирижер, партитура, интерпретация.

Keywords: folk music, kuy, orchestra of folk instruments, conductor, score, interpretation.

Аннотация

В данной статье рассматриваются композиторское творчество и дирижерская деательность А.Жайымова, сделан анализ концертного кюя «Отпан тау» для соло домбры и казахских народных инструментов.

Abstract

The current article discusses the work of A.Jaimovas aconducterof Kazakh folk orchestra. The author made an analysis of the concert kuy«Otpan tau» for Kazakh folk orchestra.