Архив метки: кобуз

Копжанова Б. Орта Азия түркі тілдес халықтарының (қазақ, қырғыз, өзбек) ысқышты аспаптарының түрлері

Копжанова Б. Орта Азия түркі тілдес халықтарының (қазақ, қырғыз, өзбек) ысқышты аспаптарының түрлері // Saryn art and science journal. №2 (15) 2017. – с. 44-50.

МРНТИ 18.41.91

Б. Копжанова

Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық Консерваториясы (Алматы, Қазақстан)

 ОРТА АЗИЯ ТҮРКІ ТІЛДЕС ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ (ҚАЗАҚ, ҚЫРҒЫЗ, ӨЗБЕК) ЫСҚЫШТЫ АСПАПТАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ

Түйін
Бұл мақалада Орта Азиядағы түркі тілдес халықтардың дәстүрлі және жетілдірілген ішекті аспаптарының нақты түрлері сипатталады: қыл қобыз, прима қобыз, кобуз, сато, гиджак, қыл қыйақ, сым қыйақ. Оларға салыстырмалы зерттеу жүргізіледі. Бұл халықтардың ысқышты аспаптарының бір-бірінен айырмашылығы дыбыс шығару әдісі, құрылымы, және де ұлттық ерекшелігінде жатыр. Аспаптардың әрқайсысы өз музыкалық мәдениетін ерекше етіп көрсетеді. Сонымен қатар мақалада көшпелі қазақтар мен қырғыздар, және жартылай отырықшы өзбек халықтырының жетілдірілген ысқышты аспаптарына сипаттама беріледі. Әр халық аспаптарының материалдарындағы, пішініндегі, қол қойылымдарындағы ұқсастығы мен айырмашылығы ажыратылады. Осыған орай Орталық Азиядағы түркі тілдес халықтардың музыкалық аспаптарын зерттеген зерттеушілердің (Б.Сарыбаев, Ф.Кароматов, В.Беляев, К.Верков, Г.Благодатов, Е.Язовитская т.б.). еңбектеріне сүйенеді. Мақаладағы салыстырмалы талдау заманауи мәдениет саласында жетілдірілген аспаптардың мәнін түсінуге мүмкіндік береді. Оларды болашақ зерттеу түркі тілдес халықтардың заманауи музыкасының маңызды міндеті болып табылады.

Тірек сөздер: Орталық Азиядағы ысқышты хордофондар, прима қобыз, сато, гиджак, сым қыйақ, кобуз.

Аннотация
В данной статье рассмотрены виды традиционных и усовершенственных смычковых инструментов тюркских народов Центральной Азии: Қыл қобыз, прима-кобыз, сато, гиджак, қыл қыйақ, сым кыйак, кобуз. Предпринимается попытка сравнительного изучения. Смычковые инструменты отличаются друг от друга национальными особенностями, строением и звуковым колоритом. Каждый из них представляет свою музыкальную культуру. Значительное внимание в этой статье уделяется усовершенствованным смычковым инструментам кочевых киргизов и казахов, а также полуоседлых узбеков. Выявляются сходство и различия струнных инструментов в формах, материале изготовления, а также их постановке. Автор опирается на труды по музыкальным инструментам тюркских народов Центральной Азии (Б.Сарыбаев, Ф. Кароматов, В. Беляев, К. Вертков, Г. Благодатов, Е.Язовитская и т.д). Сравнительное исследование позволяет понять значение усовершенствованных инструментов в современной культуре. Дальнейшее их изучение является важной задачей современной музыкальной тюркологии.

Ключевые слова: смычковые хордофоны Центральной Азии, прима-кобыз, сато, гиджак, сым кыяк, кобуз.

Abstract
In this article, we consider the types of traditional and reconstructed bowed instruments of the Turkic peoples of Central Asia: kyl kobyz, prima-kobyz, sato, gijak, kyl kyyak, sym kyyak, kobuz. An attempt of comparative study is made. The bowed string instruments differ from each other in national features, structure and sound color. Each of them represents their musical culture. Considerable attention is paid to reconstructed bowed instruments of nomadic Kirghiz and Kazakhs, as well as semi-settled Uzbeks. Similarities and differences of stringed instruments are revealed in the forms, material of manufacture, and also performing position. The author relies on works on musical instruments of the Turkic peoples of Central Asia (B. Sarybayev, F. Karomatov, V. Belyaev, K. Vertkov, G. Blagodatov, E. Yazovitskaya, etc.). Comparative research allows to understand the importance of reconstructed instruments in modern culture. Further study of them is an important task of modern musical Turkology.

Keywords: bowed chordophones of Central Asia, prima-kobyz, sato, gidzhak, syim kyyak, kobuz.