Архив метки: кюй

Нуркенов Р. Сарыарқа күйшілік мектебінің кейбір ерекшеліктері (Т. Әсемқұловтың шығармашылығы негізінде)

Нуркенов Р. Сарыарқа күйшілік мектебінің кейбір ерекшеліктері (Т. Әсемқұловтың шығармашылығы негізінде) // Saryn art and science journal. №2 (19) 2018. – с. 23-27.

МРНТИ 18.41.85

 Р. Ш. Нуркенов1
1«KazHeritage» орталығы
Астана, Қазақстан

 САРЫАРҚА КҮЙШІЛІК МЕКТЕБІНІҢ КЕЙБІР ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (Т. ӘСЕМҚҰЛОВТЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ НЕГІЗІНДЕ)

 Аннотация
Мақалада Сарыарқа күйшілік мектебінің күйлеріне талдау жүргізілген. Нысан ретінде күйші Таласбек Әсемқұловтың орындауында Тәттімбет Қазанғапұлының «Молқара» және «Алшағыр-Шаған» атты күйлері қарастырылды. Екі күйде түрлі ырғақ пен стильдік ерекшеліктер қамтылғандықтан арнайы іріктіліп алынды. Мақалада күйлерді талдауда дәстүрлі музыкада қалыптасқан заңдылықтарды сақтай отырып зерттейтін, жаңаша тәсіл ұсынылған. Яғни, домбыра мойынындағы дыбыстарды ноталық атаумен емес, дәстүрлі қоғамдағы байырғы перне атаулармен алынған. Мақала авторының пікірінше, жаңа заманда қазақтың байырғы терминологиясын пайдаланып зерттеулер жүргізу және оқу бағдарламасына енгізу уақыты келді. Бұл арқылы күйлер жаңа көзқараспен зерттеліп, пайдаланылған аталмыш әдіс арқылы бұрын кездеспеген ерекшеліктерді көруге болады. Мақала барысында қолданылған күй талдаудың тың тәсілі, болашақта қолға алынатын күйтану ғылымындағы жаңа ізденіс-мақсатының алғышарттары болып отыр. . Автордың пікірінше, осының өзінде ұлттық музыкатану ғылымы жаңаша бағытпен дами түсетінін байқауға болады.

 Тірек сөздер: Тәттімбет күйлері, перне атаулары, күйді талдау.

 Р. Ш. Нуркенов1
1руководитель центра «KazHeritage»
Астана, Казахстан

НЕКОТОРЫЕ ОСОБЕННОСТИ САРЫАРКИНСКОЙ ТРАДИЦИОННОЙ РЕГИОНАЛЬНОЙ ДОМБРОВОЙ ШКОЛЫ (НА ПРИМЕРЕ ПРОИЗВЕДЕНИЙ Т. АСЕМКУЛОВА)

 Аннотация
Цель данной статьи – представить анализ кюйев Сарыаркинской традиционной региональной домбровой школы. Предметом исследования являются произведения Таттимбета Казангапулы – кюйи «Молқара» и «Алшағыр-Шаған» из репертуара Таласбека Асемкулова. Эти два произведения представляют собой наиболее интересный предмет анализа, так как имеют различные ритмические и стилевые особенности. В статье используется новый метод анализа традиционной музыки, подразумевающий использование традиционных названий ладков на шейке домбры (перне) вместо привычных названий нот. По мнению автора статьи, в настоящее время внедрение в учебный процесс традиционных названий ладков актуально. Благодаря использованию в научном обиходе данного метода становится возможным исследовать на новом уровне композиционные особенности кюйя и открыть новые аспекты музыкального анализа казахской инструментальной музыки. Принципы, использованные в статье, представляют собой начальный этап становление данной методики анализа. Автор утверждает, что при таком подходе можно сделать новые шаги в развитии казахского музыкознания.

 

Ключевые слова: кюй, произведения Таттибета, название ладов, анализ кюйя.

 R. Sh. Nurkenov1
1«KazHeritage» center’s supervisor
Astana, Kazakhstan

SOME FEATURES IN THE REGIONAL TRADITIONAL SCHOOL OF SARYARKA  (ON THE EXAMPLE OF THE WORKS BY T. ASEMKULOV)

 Abstract
The article provides an analysis of kuys of Saryarka traditional regional school. Two kuys of Tattimbet Kazangapuly – «Molgara» and «Alshagyr-Shagan» from Talasbek Asemkulov’s repertoire – were chosen as objects of research. These two compositions are interesting objects of analysis, because they have different rhythmical and stylistic features. A new method of analysis is used in the article. It means that traditional names of dombyra frets (perne) should be used instead of regular note names. In author’s opinion the use and adopt traditional terms in music education the former. When using traditional names of frets compositions can be analysed in new ways, and features of Kazakh instrumental music that were unknown before can be discovered. Principles used in this article are only the initial stage of the implementation of this method of analyses. The author claims, that even at this stage new steps in the development of national music research could be made.

 

Keywords: kuy, kuys of Tattimbet, traditional names of frets, analysis of kuy.

 

Надирбеков Ж. Элементы трехголосной домбровой музыки

Надирбеков Ж. Элементы трехголосной домбровой музыки // Saryn art and science journal №1 (18) 2018. — с. 16-25.

МРНТИ 18.41.85.

Ж. Р. Надирбеков 1
1Балхашский гуманитарно-технический колледж им. А.Мусина (Балхаш, Казакстан)

 ЭЛЕМЕНТЫ ТРЕХГОЛОСНОЙ ДОМБРОВОЙ МУЗЫКИ

 Аннотация
Автор статьи предлагает новый метод для анализа трехголосных домбровых кюев. По мнению автора, данный метод применим к кюям независимо от их локальной принадлежности, количества голосов, форм инструментов, количества струн и т.д. Трехчленная пространственная структура грифа является объективной данностью, которая позволяет не только создавать кюи, передавать «из уст в уста», но и помогает разобраться в структуре и форме произведения.
Четырехзонная структура грифа домбры, принятая ведущими казахстанскими кюеведами, является источником различных неразрешенных проблем. Это препятствует возможности сопоставлять произведения не только различных школ и стилей но и выявлению общих корней в инструментальной музыке близких по культуре, языку и традициям, народов.
В традиционном музыкальном обиходе употребление терминов опирается на названия частей шейки домбры (бас буын, орта буын и саға), что яляется объединяющим началом, которое своей древностью и бесспорностью роднит домбровые кюи всех регионов Казахстана. В настоящее время кюеведы сходятся во мнении, что зонный принцип музыкального мышления чужд для восточно-казахстанских кюйши. Поскольку разновидности домбр отличаются только количеством струн, то естественно предположить, что для двух и трехголосных кюев формообразующие элементы являются едиными. Данная статья посвящена обоснованию этого тезиса.

 Ключевые слова: парный строй, трехструнная домбра, бас буын, кюй, тетрахорд, токпе, шертпе.

 Ж. Р. Надирбеков 1
1 А. Мусин атындағы Балқаш гуманитарлық-техникалық колледжі (Балқаш, Қазақстан)

 ҮШДЫБЫСТЫ ДОМБЫРАНЫҢ МУЗЫКАЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРІ

 Түйін
Мақаланың авторы үш дауысты домбыра күйлерін талдауда жаңа әдісті қолдануға ұсыныс жасап отыр. Әдіс күйдегі дауыс санына, ішек санына, домбыра санына, күйлердің жергілікті ерешеліктеріне қарамастан қолдануға лайықталған. Мойнының үш аймақтық (регистрлік) құрылымы күйлерді шығаруға, «ауыздан ауызға» жеткізуге ғана емес, күйлердің құрылымын түсінуге көмектеседі.
Барлық күйтанушылар мойындаған төрт аймақтық домбыра шешілмейтін мәселелерге себеп болып тұр. Түрлі шығармашылық мектептердің, стильдердің, сонымен қатар мәдениет, тіл және дәстүрлері ұқсас халықтардың аспаптық музыка шығармаларын салыстыру арқылы ортақ тамырын анықтау қиын болып отыр.
Күйтанушылардың ортақ пікірі бойынша, Шығыс Қазақстан күйшілеріне аймақтық ойлау тән емес екен. Күнделікті өмірде дәстүрлі музыка терминдері домбыра мойнының бөліктерінің атауларына (бас буын, орта буын, саға) негізделген, бұл, сөзсіз, терминдердің ежелділігімен, даусыздығымен Қазақстанның барлық өңірлерінің күйлеріне біріктіруші принципі болып табылады. Домбыралардың айырмашылықтары тек ішек сандарында болғандықтан, күйлер формасын қалыптастырушы элементтері бірдей деп болжау табиғи заңдылық. Бұл мақала осы тезисті негіздеуге арналған.

Тірек сөздер: қос бұрау, үш ішекті домбыра, бас буын, күй, тетрахорд, төкпе, шертпе.

 Zh. R. Nadirbekov 1
1 A.Musin Balkhash Humanitarian Technical College (Balkhash, Kazakhstan)

 THE ELEMENTS OF THE THREE-PART DOMBRA MUSIC

 Abstract
The author applies a new method to analyze three-voiced dombra kuys. The method is applicable to kuys regardless their local affiliation, the number of voices, the shapes of dombra, the number of strings, etc. The three-dimensional structure of the neck is an objective given, which allows not only to compose kuys, to pass “word of mouth”, but also helps to understand the structure of the piece and the form.
Four-zone structure of the neck of the dombra, adopted by the leading kuys-researchers, is the source of endless and unsolvable problems, which doesn’t make it impossible to compare works of different schools and styles, but also to identify common roots in the instrumental music of people of similar culture, language and traditions.
Researchers are agreeing that the principle of musical thinking which is alien to Eastern-Kazakh kuyshi. In traditional music the use the terms is based on names of parts of the neck of the dombra (bas buyn, orta buyn and saga), this is the unifying principle which its antiquity and legitimacy should relate dombra kuys from all regions of Kazakhstan. Since dombras are differ only in the number of strings, it is natural to assume, that for two and three-voice kuys forming elements are the same. This article is devoted to the substantiation of this thesis.

 Keywords: pair formation, three-stringed domra, bas buyn, kuy, tetrachord, tokpe, shertpe.

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

Сахарбаева К. Қазақ күйшілік мектептерінің қалыптасуы (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында) //Saryn art and science journal. №2 (15) 2017. – с. 6-17.

МРНТИ 18.41.91

К. Сахарбаева

Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (Алматы, Қазақстан)

 ҚАЗАҚ КҮЙШІЛІК МЕКТЕПТЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ (Құрманғазы атындығы ҚҰК мысалында)

 Түйін
Бұл мақалада сан ғасырлар қойнауынан саф алтындай дәстүрлі «Құйма-құлақ» әдісімен ауызша сақталған қазақ күйлерінің дамуы үдерісіндегі маңызды аспектілер қарастырылған. Олар күйлердің аңыз-әңгімелері және орындаушылық өнердегі дарынды күйшілердің деректері бойынша кезеңдеуге көмектесті. Осындай орындаушылық өнер арқылы жеткен деректер бойынша консерваторияда күйшілік мектептердің қалыптасуы, ғылыми ортаға енуі, оған еңбек сіңірген мамандар ізденісі сөз болады. А.Жұбанов ұстанымы мен жүйесі ізінде қалыптасқан қазіргі замандағы күйшілік мектептерінің саны мамандардың пайымдауынша он бір. Олар: 1) Батыс күйшілік мектебі – Құрманғазы, Дәулеткерей, Маңғыстау, Қазанғап, Дина өзара жеке бесеу; 2) Арқа күйшілік мектебі – Тәттімбеттен бастау алады; 3) Қаратау күйшілік мектебі – Сүгірден жалғасқан мұра; 4) Жетісу күйшілік мектебі – Байсеркеден; 5) Алтай – Тарбағатай-Бисембі; 6) Сыр бойы – Әлшекей, Мырза; 7) Қәзіргі заман күйшілік мектебі. Ұжымның музыкалық білім бағдарламасын дамытуы, репертуар жасақтауы, домбыра аспабын және өнерін ғылыми-зерттеушілік, оқу-әдістемелік арнаға кіріктіруі, күй өнерін насихаттауы, орындаушылық өнерді кемел үрдіске жеткізуі, домбыра өнері кәсіби түрде іргесін қалаған уақыттан бергі, болашақ рухани мұра иегерлерін дайындаудағы тығыз бірліктегі еңбек нәтижелері де айтарлықтай.

Тірек сөздер: күй, домбыра, күйшілік өнері,  күйшілік мектептері.

Аннотация
В данной статье рассмотрены важные аспекты в процессе развития казахских кюйев, веками передаваемых традиционно из уст в уста как бесценное наследие. Они включают: периодизацию кюйев при помощи легенд и исполнительского искусства. Обсуждаются становление школ кюйев в консерватории посредством исполнительского искусства, внедрение в научную среду и трудоемкие исследования специалистов. Согласно устоявшимся взглядам и систематизации А.Жубанова число школ искусства кюйя достигает одиннадцати. Среди них: 1) Западноказахстанская школа, восходящая к пяти выдающимся кюйши – Курмангазы, Даулеткерей, Мангыстау, Қазангап, Дина; 2) Аркинская школа, берущая начало от Таттимбета; 3) Каратауская школа – наследие Сугура; 4) школа Жетысу (Семиреченская) – от Байсерке; 5) Алтай-Тарбагатайская – от Бисемби; 6) Присырдарьинская – Алшекей, Мырза; 7) Современная школа искусства кюя. Развитие программ музыкального образования, формирование репертуара, научные исследования инструмента домбры и исполнительского искусства, чёткое направление учебно-методической деятельности, пропаганда искусства кюя, передача высоких традиций исполнительского искусства,  передача домбрового искусства как профессии, подготовка будущих носителей духовного наследия являются приоритетными задачами коллектива консерватории. 

Ключевые слова: кюй, домбра, искусство кюя, домбровые школы, школы искусства кюя.

Annotation
This article observes important aspects of development of Kazakh kyuis, which have been traditionally spread by word of mouth as an invaluable heritage. They include: periodization of kyuis with the help of legends and performing arts. The formation of the kuy schools in the conservatory via performing arts, introduction into the scientific environment and labor-intensive research of specialists are discussed. According to the established views and systematization of A. Zhubanov, the number of kuy art schools reaches eleven. Among them: 1) West Kazakhstan school, which goes back to five outstanding kuyshi – Kurmangazy, Dauletkerei, Mangystau, Kazangap, Dina; 2) Arka school, originating from Tattimbet; 3) Karatau school – the heritage of Sugur; 4) Zhetysu school – from Bayserke; 5) Altai-Tarbagatai – from Bisemby; 6) Syrdarya school – Alshey, Myrza; 7) Modern school of kuy art. The development of musical education programs, the formation of a repertoire, the research of the dombra instrument and performing art, the clear direction of educational and methodological activity, the propagation of kuy art, the transfer of high traditions of performing arts, the transmission of dombra art as a profession, the preparation of future bearers of spiritual heritage are the priority tasks of the conservatory teachers.

 Keywords: kuy, dombra, art of kuy, dombra schools, schools of kuy art.

Надирбеков Ж. Базовый элемент звукоряда казахской домбры

Надирбеков Ж. Базовый элемент звукоряда казахской домбры // Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы хабаршысы – Вестник Казахской национальной консерватории имени Курмангазы. №3 (12) 2016. – с.20-30.

УДК 781.7(574)

Жаксылык НАДИРБЕКОВ

Балхашский гуманитарно-технический колледж им. А. Мусина

 БАЗОВЫЙ ЭЛЕМЕНТ ЗВУКОРЯДА КАЗАХСКОЙ ДОМБРЫ

Аннотация:
Неравномерно темперированный традиционный звукоряд домбры представляет собой самостоятельную, оригинальную звуковую систему и является материальной основой теории домбровой музыки. Для понимания принципа формирования традиционного звукоряда домбры нужно выяснить что является строительным материалом звуковой системы. Автор выдвинул тезис о том, что структурной основой, из которой вырастают все звукоряды домбры, является тетрахорд.

Ключевые слова: тетрахорд, кашаган перне, слабозакрепленные перне, интервал, кюй.

Тірек сөздер: тетрахорд, қашаған перне, жылжымалы перне, ара қашықтық, күй.

Keywords: tetrachord, kashagan perne, loosely held perne, interval, kuy.

Түйін
Дәстүрлі  домбыраның жартылай хроматикалық перне орналасуы дербес жүйе және домбыралық музыка қағидасының материалдық негізі болып табылады. Мақалада автор дыбыс жүйесінің негіздік элементін анықтауға әрекет жасады. Автор домбыра регистрінің және тетрахорд аумақтарының теңдігін алға тарта отырып, дыбыс жүйенің бастапқы элементі тетрахорд деген тезисті ұсынады.

Abstract
Unequal tempered scale of traditional dombra is an original sound system and  the material basis of the theory of dombra music. The author has made an attempt to establish the basic structure of traditional dombra’s scale. Coincidence of registed zone’s boundaries and pure tetrachords allowed the author put forward the idea that the primary structural basis of the scale of the Kazakh dombra is a tetrachord.