Пазылова А. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы шығармаларының идеялық-образдық сипаты

Пазылова А. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы шығармаларының идеялық-образдық сипаты // Saryn art and science journal. №4 (17) 2017. – с. 47-53.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.85

 А. Р. Пазылова1
1Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы
Алматы, Қазақстан

 АҚЫН МАЙЛЫҚОЖА СҰЛТАНҚОЖАҰЛЫ ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ ИДЕЯЛЫҚ-ОБРАЗДЫҚ СИПАТЫ

Түйін
Бұл мақала Майлықожа Сұлтанқожаұлының өмірі мен шығармашылығына арналған. Майлықожа шығармашылығын төрт тақырыпқа жіктеуге болатыны жазылған: 1) ғибрат, нақыл; 2) арнау өлеңдер; 3) дастан, мысалдар; 4) айтыстар. Автор бірінші тақырыпқа Майлықожа жеке басының тұрмыс тіршілігін қысқа өлеңге айналдырып, оған әлеуметтік астар беріп адам арасындағы теңсіздікті жеткізе білген шығармаларын жатқызады. Майлықожа ислам дінін дәріптеп, өлең арқылы оны халыққа насихаттай білген. Ақынның дін-ислам тақырыбында бес жүз жолға жуық он бір шығармасы бар, атап айтсақ: «Алланың соққан имраты» — деп автор осы өлеңнің ғибраттық мәніне тоқталады. Ал арнау өлеңдерінде: «Тұрлыбекке», «Ескі мырза, манаптар бегі, салы», «Алдаберген байға» т.б. арнау өлеңдерінде ақын адалдықты уағыздап, озбырлықты әшкерелейтінін,өлеңдерден мысал келтіріп, ашып жазады. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы «Қоян жылы жаумады көктен жаңбыр», «Жылдың төрт мезгілі», «Есі кеткен ел байғұс» толғауларында табиғат құбылыстарын қазақ ауылдарының тұрмысымен байланыстыра жырлап, сол арқылы замана шындығын, дәуір көрінісін суреттейтінін үшінші тақырыпта көрсетсе, соңғы төртінші тақырыпта ақынның данышпандығын дәріптеп, оның қырғыздың ақын Жаныспен болған айтысынан үзінді келтіріп, білімділігіне назар аудартады.Автор Майлықожаның ақын ғана емес,сонымен қатар жазушы болғандығын, нақты деректер келтіре отырып сипаттаған.Ұзақ уақыттар бойы жырларының жарыққа шыға алмағандығына өз қынжылысын да білдіреді.

 Тірек сөздер: Майлықожа Сұлтанқожаұлы, толғау, терме, айтыс.

 

А. Р. Пазылова1
1Казахская национальная консерватория имени Курмангазы
Алматы, Казахстан

ИДЕЙНО-ОБРАЗНЫЙ ОБЛИК СОЧИНЕНИЙ
АКЫНА МАЙЛЫКОЖЫ СУЛТАНКОЖАУЛЫ

 Аннотация
Данная статья посвящена жизни и творчеству Майлыкожи Султанкожаулы. По тематике сочинения Майлыкожи можно разделить на четыре группы: 1)  назидание, притча; 2) песни-посвящения; 3) дастаны, басни; 4) айтысы. Рассматривая короткие песни о быте народа от лица Майлыкожи, автор относит к первой группе его произведения с социальный подтекстом о неравенстве в обществе. Восхваляя ислам, Майлыкожа пропагандирует его народу через песню. Из приблизительно пятисот песен акына религиозно-исламской тематике посвящено 11 сочинений, в частности: песней «Алланың соққан имраты» автор обращается к идее нравственности. В таких песнях-посвящениях, как «Турлыбеку», «Ескі мырза, манаптар бегі, салы», «Алдаберген байға» и других акын, давая нравственные наставления, разоблачает несправедливость, приводя примеры из песен. В песнях «Қоян жылы жаумады көктен жаңбыр», «Жылдың төрт мезгілі», «Есі кеткен ел байғұс» акын Майлыкожа Султанкожаулы поёт о явлениях природы, связанных с бытом казахского аула, показывая реалии своей эпохи, рисует облик эпохи в произведениях третьей группы. В последней четвёртой тематической группе возвеличивается гений поэта. В приводимом отрывке его айтыса с кыргызским акыном Жанысом уделяется внимание образованности. Автор характеризует Майлыкожу не только как акына, но и как писателя, приводя конкретные сведения. К сожалению, в течении долгого времени поэмы Майлыкожи не публиковались.

 Ключевые слова: Майлыкожа Султанкожаулы, толгау, терме, айтыс.

 

А. Pazylova1
1Kurmangazy Kazak National Conservatory
Almaty, Kazakhstan

IDEAS AND IMAGES IN THE CREATIVITY OF AKYN MAILYKOZHA SULTANKOZHAULY

 Abstract
This article is devoted to the life and work of Mailyk Sultankozhauli. On the subject of the composition of Mailyk can be divided into four groups: 1) edification, parable; 2) singing songs; 3) dastans, fables; 4) aitys. Considering short songs about the life of the people on behalf of Mailyk, the author refers to the first group of his works with a social implication about inequality in society. Praising Islam, Maylykozha propagandizes his people through a song. Of about five hundred songs of akyn, 11 essays are devoted to religious and Islamic themes, in particular: the author refers to the idea of ​​morality by the song «Allany sosan imrata». In such song-dedications as «Turlybeku», «Eskі myrza, manaptar begi, saly», «Aldabergen Bayғa» and other akyn, giving moral instructions, expose injustice, citing examples from songs. In the songs «Yoyan zhyly jaumada kekten zhabyr», «Zhyldyң tөrt mezgіlі», «Esli ketken el bajus» akyn Mailykozha Sultankozhauli sings about the phenomena of nature connected with the life of the Kazakh aul, showing the realities of his era, depicts the appearance of the era in the works of the third group. In the last fourth thematic group the poet’s genius is exalted. In the quoted passage of his aitys with the Kyrgyz akyn Janys attention is paid to education. The author characterizes Mailyk not only as akyn, but also as a writer, giving specific information. Unfortunately, for a long time the poems of Mailyk have not been published. 

Keywords: Mailykozha Sultankozhauly, tolgau, terme, aitys.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

CAPTCHA image
*