Архив метки: толгау

Пазылова А. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы шығармаларының идеялық-образдық сипаты

Пазылова А. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы шығармаларының идеялық-образдық сипаты // Saryn art and science journal. №4 (17) 2017. – с. 47-53.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.85

 А. Р. Пазылова1
1Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы
Алматы, Қазақстан

 АҚЫН МАЙЛЫҚОЖА СҰЛТАНҚОЖАҰЛЫ ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ ИДЕЯЛЫҚ-ОБРАЗДЫҚ СИПАТЫ

Түйін
Бұл мақала Майлықожа Сұлтанқожаұлының өмірі мен шығармашылығына арналған. Майлықожа шығармашылығын төрт тақырыпқа жіктеуге болатыны жазылған: 1) ғибрат, нақыл; 2) арнау өлеңдер; 3) дастан, мысалдар; 4) айтыстар. Автор бірінші тақырыпқа Майлықожа жеке басының тұрмыс тіршілігін қысқа өлеңге айналдырып, оған әлеуметтік астар беріп адам арасындағы теңсіздікті жеткізе білген шығармаларын жатқызады. Майлықожа ислам дінін дәріптеп, өлең арқылы оны халыққа насихаттай білген. Ақынның дін-ислам тақырыбында бес жүз жолға жуық он бір шығармасы бар, атап айтсақ: «Алланың соққан имраты» — деп автор осы өлеңнің ғибраттық мәніне тоқталады. Ал арнау өлеңдерінде: «Тұрлыбекке», «Ескі мырза, манаптар бегі, салы», «Алдаберген байға» т.б. арнау өлеңдерінде ақын адалдықты уағыздап, озбырлықты әшкерелейтінін,өлеңдерден мысал келтіріп, ашып жазады. Ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлы «Қоян жылы жаумады көктен жаңбыр», «Жылдың төрт мезгілі», «Есі кеткен ел байғұс» толғауларында табиғат құбылыстарын қазақ ауылдарының тұрмысымен байланыстыра жырлап, сол арқылы замана шындығын, дәуір көрінісін суреттейтінін үшінші тақырыпта көрсетсе, соңғы төртінші тақырыпта ақынның данышпандығын дәріптеп, оның қырғыздың ақын Жаныспен болған айтысынан үзінді келтіріп, білімділігіне назар аудартады.Автор Майлықожаның ақын ғана емес,сонымен қатар жазушы болғандығын, нақты деректер келтіре отырып сипаттаған.Ұзақ уақыттар бойы жырларының жарыққа шыға алмағандығына өз қынжылысын да білдіреді.

 Тірек сөздер: Майлықожа Сұлтанқожаұлы, толғау, терме, айтыс.

 

А. Р. Пазылова1
1Казахская национальная консерватория имени Курмангазы
Алматы, Казахстан

ИДЕЙНО-ОБРАЗНЫЙ ОБЛИК СОЧИНЕНИЙ
АКЫНА МАЙЛЫКОЖЫ СУЛТАНКОЖАУЛЫ

 Аннотация
Данная статья посвящена жизни и творчеству Майлыкожи Султанкожаулы. По тематике сочинения Майлыкожи можно разделить на четыре группы: 1)  назидание, притча; 2) песни-посвящения; 3) дастаны, басни; 4) айтысы. Рассматривая короткие песни о быте народа от лица Майлыкожи, автор относит к первой группе его произведения с социальный подтекстом о неравенстве в обществе. Восхваляя ислам, Майлыкожа пропагандирует его народу через песню. Из приблизительно пятисот песен акына религиозно-исламской тематике посвящено 11 сочинений, в частности: песней «Алланың соққан имраты» автор обращается к идее нравственности. В таких песнях-посвящениях, как «Турлыбеку», «Ескі мырза, манаптар бегі, салы», «Алдаберген байға» и других акын, давая нравственные наставления, разоблачает несправедливость, приводя примеры из песен. В песнях «Қоян жылы жаумады көктен жаңбыр», «Жылдың төрт мезгілі», «Есі кеткен ел байғұс» акын Майлыкожа Султанкожаулы поёт о явлениях природы, связанных с бытом казахского аула, показывая реалии своей эпохи, рисует облик эпохи в произведениях третьей группы. В последней четвёртой тематической группе возвеличивается гений поэта. В приводимом отрывке его айтыса с кыргызским акыном Жанысом уделяется внимание образованности. Автор характеризует Майлыкожу не только как акына, но и как писателя, приводя конкретные сведения. К сожалению, в течении долгого времени поэмы Майлыкожи не публиковались.

 Ключевые слова: Майлыкожа Султанкожаулы, толгау, терме, айтыс.

 

А. Pazylova1
1Kurmangazy Kazak National Conservatory
Almaty, Kazakhstan

IDEAS AND IMAGES IN THE CREATIVITY OF AKYN MAILYKOZHA SULTANKOZHAULY

 Abstract
This article is devoted to the life and work of Mailyk Sultankozhauli. On the subject of the composition of Mailyk can be divided into four groups: 1) edification, parable; 2) singing songs; 3) dastans, fables; 4) aitys. Considering short songs about the life of the people on behalf of Mailyk, the author refers to the first group of his works with a social implication about inequality in society. Praising Islam, Maylykozha propagandizes his people through a song. Of about five hundred songs of akyn, 11 essays are devoted to religious and Islamic themes, in particular: the author refers to the idea of ​​morality by the song «Allany sosan imrata». In such song-dedications as «Turlybeku», «Eskі myrza, manaptar begi, saly», «Aldabergen Bayғa» and other akyn, giving moral instructions, expose injustice, citing examples from songs. In the songs «Yoyan zhyly jaumada kekten zhabyr», «Zhyldyң tөrt mezgіlі», «Esli ketken el bajus» akyn Mailykozha Sultankozhauli sings about the phenomena of nature connected with the life of the Kazakh aul, showing the realities of his era, depicts the appearance of the era in the works of the third group. In the last fourth thematic group the poet’s genius is exalted. In the quoted passage of his aitys with the Kyrgyz akyn Janys attention is paid to education. The author characterizes Mailyk not only as akyn, but also as a writer, giving specific information. Unfortunately, for a long time the poems of Mailyk have not been published. 

Keywords: Mailykozha Sultankozhauly, tolgau, terme, aitys.

Недлина В. Изоморфизм этнической и композиторской традиций на примере жанра толгау в казахской музыке

Недлина В. Изоморфизм этнической и композиторской традиций на примере жанра толгау в казахской музыке // Saryn art and science journal. №1 (14) 2017. – с. 27-32.

Скачать в формате pdf.

МРНТИ 18.41.07

В. Недлина

Казахская национальная консерватория им. Курмангазы (Алматы, Казахстан)

 ИЗОМОРФИЗМ ЭТНИЧЕСКОЙ И КОМПОЗИТОРСКОЙ ТРАДИЦИЙ НА ПРИМЕРЕ ЖАНРА ТОЛГАУ В КАЗАХСКОЙ МУЗЫКЕ

Аннотация
Важной частью современной жанровой системы казахстанской музыки стали жанры, не встречающиеся в европейском искусстве (кюй-поэма, кюй-фантазия, толгау). Их появление обусловлено раскрытием органической связи современного композиторского творчества и вековых традиций. Принятое в музыкознании противопоставление письменных и устных национальных традиций не отражает в полной мере сущности современных процессов. Предлагаемая И. Земцовским теория изоморфизма традиций, доказанная на примере системы традиционной музыки, находит применение и в изучении диалога композиторской и этнической традиций. Через концепцию жанровых дублей А. Кунанбевой в статье показана взаимосвязь эпической народной песни, жанра в искусстве сказителей-жырау, кюев XIX – начала XX веков и сочинений композиторов Казахстана второй половины XX века с общим названием «толгау». Среди современных авторов к толгау обращались Н. Тлендиев («Ата толғау»), К. Дуйсекеев (Поэма-фантазия «Толғау»); А. Раимкулова (Симфоническая поэма «Толғау»), А. Бестыбаев (оркестровый кюй «Толғау»), Б. Аманжол (обработка народного кюя «Ой толғау») и другие. Схожие явления можно отметить в азербайджанской музыке (симфонический мугам) и в киргизской музыке (симфонический кюу).

Ключевые слова: изоморфизм традиций, жанровые дубли, толгау, композиторы Казахстана.

Түйін
Қазақстандық музыканың заманауи жанрлық жүйесі еуропалық өнерде кездеспейтін (күй-поэма, күй-қиял, толғау) жанр бөлігіне айналды. Олардың пайда болуы маңызды заманауи композиторлар шығармашылығы мен ғасырлық дәстүрдің ажырамас байланысының ашылуына себепші болды. Музыкатанудағы қарама-қарсы қабылданған жазбаша және ауызша ұлттық дәстүр бүтіндей алғанда заманауи үрдістер болмысына әсер етпейді. И.Земцовскийдің ұсынылған изоморфизм теориясы дәстүрлі музыка жүйесі мысалында дәлелденіп, композиторлық және этникалық дәстүр диалогында қолданыс табады және меңгеріледі. Мақалада А.Құнанбаеваның жанрлық дубль концепциясы арқылы жыршы-жырау өнеріндегі жанр мен XIX – XX ғ.ғ. басындағы және XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстан композиторларының шығармалары жалпы «толғау» деген атпен алынып, эпикалық халық әндерінің өзара байланысы көрсетіледі. Заманауи авторлардың арасында толғауға Н.Тілендиев («Ата толғау»), К.Дүйсекеев («Толғау» қиял поэмасы), А.Райымқұлова («Толғау» симфониялық поэмасы), А.Бестібаев («Толғау» оркестрлік күйі), Б.Аманжол («Ой толғау» халық күйін өңдеу) және т.б. назар аударды. Ұқсас көріністі әзербайжан музыкасынан (симфониялық мугам) және қырғыз музыкасынан (симфониялық кюу) байқауға болады.

 Тірек сөздер: дәстүр изоморфизмі,  жанрлық дубль, толғау, Қазақстан композиторлары.

Abstract
Genres that are not found in European art (kuy-poem, kuy-fantasy, tolgau) has become an important part of the modern genre system of Kazakh music. Their appearance is conditioned by the disclosure of the organic connection of contemporary composer creativity and centuries-old traditions. The contradistinction of written and oral national traditions adopted in musicology does not fully reflect the essence of modern processes. The theory of isomorphism of traditions, proposed by I. Zemtsovsky, proved on traditional music system, finds application in the study of compositional and ethnic traditions dialogue. Through the concept of genre ‘doubles’ by A. Kunanbeva, the article shows the interrelation between the epic folk song, the genre of narrators-zhyrau tradition, instrumental kuys of the 19th – early 20th centuries and the compositions of Kazakhstani composers of the 20th century second half with the common name “tolgau”. There are many contemporary authors who appeal to the tolgau: N. Tlendiev (“Ata tolgau”), K. Duysekeev (Poem-Fantasy “Tolgau”), A. Raimkulova (Symphonic poem “Tolgau”), A. Bestybaev (orchestral kuyTolgau”), B. Amanzhol (transcription of the traditional kuyOi tolgau”) and others. Similar phenomena can be noted in Azerbaijani music (symphonic mugham) and in Kyrgyz music (symphonic kuu).

Keywords: isomorphism of traditions, genre doubles, tolgau, composers of Kazakhstan.